Την Τετάρτη 13 Δεκεμβρίου 2023, στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, οι μαθητές και οι μαθήτριες της Β΄ και Γ΄ Λυκείου παρακολούθησαν σε κινηματογράφο της Καλλιθέας την ταινία «Φόνισσα» της Εύας Νάθενα, που είναι βασισμένη στην ομώνυμη νουβέλα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.
Τα παιδιά ήρθαν σε επαφή με μια διαφορετική προσέγγιση του αριστουργηματικού παπαδιαμαντικού έργου και κυριολεκτικά βίωσαν, με τα σύγχρονα κινηματογραφικά αφηγηματικά και εκφραστικά μέσα, κοινωνικές καταστάσεις που, δυστυχώς, απασχολούν διαχρονικά τις ανθρώπινες, πολιτισμένες και μη, κοινωνίες.
Η υποτίμηση της κοινωνικής θέσης της γυναίκας στα τέλη του 19ου αιώνα, η σκληρή και αναπόφευκτη μοίρα της που μετατρέπεται σε κληρονομημένο τραύμα και, εντέλει, την καθιστά τραγική φόνισσα των μικρών κοριτσιών του φτωχού νησιού της, η κοινότητα που γνωρίζει και ανέχεται συνωμοτικά τις κακοποιητικές συμπεριφορές των αντρών απέναντι στις γυναίκες, αλλά δίνει και την συγκατάθεσή της για τους θανάτους των νεογέννητων κοριτσιών, η ανέχεια και η επαχθής υποχρέωση της προίκας που μετατρέπει το χαρμόσυνο γεγονός της γέννησης ενός κοριτσιού σε δυσοίωνη είδηση, το «συλλογικό» έγκλημα της θανάτωσης των μικρών κοριτσιών, προκειμένου να απαλλαγούν και αυτά και οι γονείς από τα μελλοντικά βάσανά τους, η πατριαρχία, η μισογυνία και η γυναικοκτονία, όλα αυτά, δυστυχώς, είναι θέματα φρικτά επίκαιρα, που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά, ξεκάθαρα ως τις μέρες μας.
Η ταινία της Εύας Νάθενα, ως μια νατουραλιστική ηθογραφία και ταυτόχρονα ένα διεισδυτικό ψυχογράφημα, επαναφέρει το συγκλονιστικό «κοινωνικόν μυθιστόρημα» του Παπαδιαμάντη σε μια εποχή όπου αυτή η γυναικεία υποτέλεια και η γυναικοκτονία έχουν επανέλθει στο προσκήνιο με τον πιο ζοφερό τρόπο. Και γι’ αυτό αποτέλεσε εξαιρετική αφορμή για να συζητηθούν όλα αυτά τα θέματα με τους μαθητές και τις μαθήτριές μας υπό το φως μιας πιο σύγχρονης προσέγγισης, που διαπερνά τον χρόνο και υπερβαίνει τον τόπο.
Άλλωστε, στην αρχή της ταινίας, το απόσπασμα του Οδυσσέα Ελύτη από το βιβλίο του για τον Παπαδιαμάντη μας θυμίζει ότι: «Μια μέρα το παρελθόν θα μας αιφνιδιάσει με τη δύναμη της επικαιρότητάς του. Δεν θα έχει αλλάξει εκείνο, αλλά το μυαλό μας».
